Hangi şoförün psikoteknik alacağını unvan değil aracın kaydı belirler. Para karşılığı yolcu ya da yük taşıyan, yani yetki belgesine kayıtlı bir aracı kullanan her sürücü raporunu beş yılda bir yeniler. Kurumun ya da kişinin kendi işi için araç kullanan personelde şart mevzuattan değil, işverenin kendi kuralından doğar. Hangi meslek olursa olsun rapor İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı psiko-teknik değerlendirme merkezinden çıkar.
Zorunluluğu görev unvanı mı, aracın kaydı mı belirler?
Aracın kaydı belirler. Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34/1-e bendi, yetki belgesi sahiplerinin taşıtlarında görev yapan şoförlerin beş yılda bir psiko-teknik değerlendirme raporu almasını şart koşar. Aynı maddenin a bendi SRC'yi ayrıca arar, yani biri ötekinin yerini tutmaz.
Yönetmeliğin 2. maddesi bazı taşımaları dışarıda bırakır. Hususi otomobille yapılan ticari olmayan yolculuklar, ticari olmayan eşya taşıyan N1 kamyonetler, resmî taşıtlarla yapılan ticari olmayan taşımalar ve ambulans olarak kullanılan araçlar bu gruptadır. Bu araçlarda rapor, işverenin koyduğu bir işe alım koşulu olarak gündeme gelir.
Sık karıştırılan iki nokta daha vardır. Ticari plakalı araca sahip olup direksiyona geçmeyen kişiden rapor aranmaz, zorunluluk aracın değil sürücünün üzerindedir. Ticari ehliyet sınıfına sahip olmak da tek başına rapor gerektirmez, belirleyici olan fiilen ticari taşıma yapılıp yapılmadığıdır.
Raporun zorunlu olduğu görevler hangileri?
Aşağıdaki görevlerde çalışan personelin dosyasında geçerli rapor bulunmalıdır. Parantez içindeki ifade dayanağı gösterir.
- Taksi şoförü (İBB şoför kartı esasları, yönetmelik md. 34/1-e)
- Sarı dolmuş şoförü (İBB Taksi Dolmuş Taşımacılığı Yönergesi)
- Hatlı minibüs şoförü (İBB Minibüs Taşımacılığı Yönergesi md. 13)
- Okul servisi şoförü (Okul Servis Araçları Yönetmeliği md. 9)
- Personel servisi şoförü (md. 34/1-e, S belgesi, İBB servis yönergeleri)
- İETT ve özel halk otobüsü şoförü (İETT ilanı, İBB şoför esasları)
- Şehirlerarası otobüs şoförü (md. 34/1-e, D1 ve B1 belgeleri)
- Havalimanı ve transfer şoförü (md. 34/1-e, A1, A2, B2 ve D2 belgeleri)
- Kamyon, TIR ve tanker şoförü (md. 34/1-e)
- Çekici ve kurtarıcı şoförü (md. 34/1-e, K1 özel amaçlı taşıt)
- Hafriyat ve mikser şoförü (md. 34/1-e, İBB yük şoför kartı)
- Kargo ve dağıtım şoförü (md. 34/1-e, P belgesinde 1 Ocak 2027'den itibaren)
Yolcu ve yük taşıyan personelde nelere bakılır?
İstanbul'da yolcu taşıyan sürücünün yolu çoğunlukla İBB şoför kartından geçer. Kart başvurusunda e-Devlet'te yeterli görünen rapor arandığı için taksi, dolmuş, servis ve özel halk otobüsü işletenler adaydan önce bu kaydı ister. Okul servisinde ek bir katman bulunur, Okul Servis Araçları Yönetmeliğinin 9. maddesi sürücüden beş yılda bir rapor ister, yaş ve ehliyet süresini de ayrıca sınırlar. Transfer ve turizm işinde firma A1, A2, B2 ya da D2 belgesi taşır ve sürücü bu belge üzerinden kapsama girer.
Yük tarafında belirleyici olan firmanın K, L, M ya da C belgesidir. Tanker sürücüsünün SRC 5 belgesi ve takograf kartı raporun yerine sayılmaz, takograf kartı alınırken de rapor istenmez.
Kuryede takvim ayrıdır. P1 ve P2 belgeli kurye araçlarında SRC, psiko-teknik raporu ve kurye sertifikası şartı 1 Ocak 2027'de başlar, M belgeli kargo aracını kullanan personel ise raporu bugünden taşır. Panelvan, kamyonet ve hafif ticari araçlarda da ölçüt aynıdır, araç yetki belgeli bir işte kullanılıyorsa rapor gerekir.
Kurum aracı, özel şoför ve diğer görevlerde karar kimde?
Makam, zabıta, belediye hizmet aracı, itfaiye, cenaze ve ambulans şoförlerinde tablo tek cümleyle özetlenemez. Yönetmeliğin 2/3-ç bendi resmî taşıtlarla yapılan ticari olmayan taşımaları, 2/3-g bendi ambulans olarak kullanılan araçları kapsam dışında tutar. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2021 tarihli görüşü kamu personelinden bu taşımalarda SRC ve psiko-teknik aranmayacağını söyler, aynı belgede aktarılan Ulaştırma Bakanlığı yazısı ise değerlendirmenin 34/1-e kapsamında yapılabileceğini belirtir. Pek çok belediye ve belediye şirketi şoför ilanında psikoteknik belgesini ayrıca şart koşar.
Bir kişinin ya da şirket yöneticisinin hususi aracını kullanan özel şoför için yasal bir rapor şartı yoktur. İşveren ve sigorta politikaları yine de isteyebilir, aynı kişi şoförlü araç kiralama ya da transfer firması adına çalışmaya başlarsa rapor zorunlu olur. Aşağıdaki dört görev işverenlerin sıkça karıştırdığı örneklerdir.
- Vale, rapor Mesleki Yeterlilik Kurumu vale yeterliliği sınavında istenir.
- İş makinesi operatörü, genel bir rapor şartı yoktur, MYK belgesi ayrı konudur.
- Traktör sürücüsü, tarımsal kullanımda rapor gerekmez.
- Makinist, demiryolu için ayrıca yetkilendirilmiş merkezlerden rapor alır, karayolu raporu onun yerine geçmez.
Karma filoda işe alım ve görev değişikliği nasıl yönetilir?
Aynı işletmede hem yetki belgeli hem kapsam dışı araç bulunabilir. Şirket otomobiliyle yöneticiyi taşıyan şoför, ertesi hafta yetki belgeli servis minibüsüne geçerse o günden itibaren raporu dosyada bulunmalıdır. İnsan kaynakları biriminin görev değişikliği formuna bir rapor satırı eklemesi bu geçişi kaçırmamanın kolay yoludur.
Değerlendirme mesleğe göre değişmez, taksi, TIR ya da servis sürücüsü aynı testlere girer. Bu nedenle adayın önceki işinde aldığı rapor süresi dolmadıysa yeni işinde de geçerlidir, işveren değişti diye yeniden alınmaz. Bakılacak iki bilgi kaydın e-Devlet'teki varlığı ve bitiş tarihidir, basılı kart yerine adaydan barkodlu e-Devlet belgesi istenir.
Rapor yasal şart olmayan görevlerde işveren isterse bunu ilana ve işe giriş listesine yazılı olarak koymalı ve aynı görevdeki herkese aynı ölçütü uygulamalıdır. Mesleği ne olursa olsun bazı trafik ihlallerinden sonra sürücü belgesinin iadesi de rapora bağlıdır, ancak bu ayrı bir süreçtir ve işe alım dosyasının konusu değildir.
Şoför adayı raporu nasıl alır?
Adayın izleyeceği yol başvuracağı işten bağımsızdır. Önce randevu alınır, değerlendirme günü kimliğin aslı ile kimlik ve ehliyet fotokopisi getirilir. Gözlük ya da lens kullanan aday teste onunla girer, çünkü ölçümün günlük sürüş koşullarını yansıtması beklenir.
Testler bir direksiyon, pedallar ve tepki tuşlarından oluşan onaylı cihazda yapılır, bilgisayar bilgisi gerekmez. Her bölümden önce deneme yapılır, yönerge anlaşılmadan asıl ölçüm başlamaz. Psikolog imzalı rapor aynı gün verilir, aday rapor tarihinden itibaren 45 gün içinde devlet ya da özel hastanede bir psikiyatri uzmanına muayene olur. Devlet hastanesinde psikiyatri randevusu MHRS üzerinden alınabilir.
Muayeneden sonra kayıt e-Devlet'e işlenir ve aday barkodlu belgeyi işverene ya da İBB şoför kartı başvurusuna ekler. Olumsuz sonuçta 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne dilekçeyle itiraz hakkı vardır.
Şoförlük raporu nereden alınır, meslek fark eder mi?
Meslek fark etmez, merkez fark eder. Taksi, servis, TIR ya da kargo şoförü raporunu aynı yerden, İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ruhsatlandırılmış bir psiko-teknik değerlendirme merkezinden alır. Hastanenin psikiyatri polikliniği testi yapmaz, yalnızca raporu muayeneyle onaylar. SRC kursu, sürücü kursu ve internetten test sunan siteler rapor düzenleyemez, online alıştırma uygulamalarının çıktısı da e-Devlet'e işlenmez.
Demiryolu ayrık bir örnektir. Makinist raporu demiryolu için yetkilendirilmiş merkezlerden alınır ve Kaynarca'daki merkezimiz makinist raporu düzenlemez. Karayolunda şoförlük yapacak her aday için ise merkezimiz İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlıdır, rapor ülke genelinde geçerlidir.
Merkezimiz Pendik'in Kaynarca Mahallesindedir. Kartal'dan gelen aday yaklaşık 6,5 km yol yapar, M4 metrosuyla gelenler Tavşantepe istasyonundan yaklaşık 1,2 km yürür. İkamet şartı aranmadığı için Anadolu Yakası'nın farklı ilçelerinden başvurulabilir.
Sık sorulanlar
İlgili yazılar
