Evet, şoför çalıştıran firma psikoteknik raporunun geçerliliğinden sorumludur. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu taşımacıdan nitelikli şoförü sefere göndermesini, Karayolu Taşıma Yönetmeliği de yetki belgesi sahibinden beş yılda bir yenilenen raporu olan şoför çalıştırmasını ister. Rapor yalnız İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı psiko-teknik değerlendirme merkezinden alınır, Kaynarca'daki merkezimiz bunlardan biridir.
Yükümlülük hangi hükümlerden doğuyor, eksiklikte ne olur?
İşletmenin sorumluluğu bir kanun ve bir yönetmelikten birlikte çıkar. Kanun genel çerçeveyi çizer, yönetmelik de dosyada aranacak belgeleri tek tek sayar. Yönetmeliğin 34. maddesinin birinci fıkrası şoförde üç nitelik arar. Bunlar işe uygun SRC belgesi, belirli ağır suçlardan hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmak ve beş yılda bir alınan psiko-teknik raporudur.
Raporu dolmuş ya da hiç alınmamış şoföre idari para cezası uygulanır. Yönetmeliğin 34. maddesinin ikinci fıkrası aykırı davrananı 4925 sayılı Kanunun 26/1-e bendine gönderir, tutanak taşımacı adına da şoför adına da düzenlenebilir ve hangi hükmün işletildiğini tutanaktaki madde gösterir. Ceza puanı sorgusunu yapmayan işletme de aynı bendin kapsamına girer, SRC belgesi bulunmayan şoför için 26/1-l bendi hem şoföre hem onu çalıştırana idari para cezası öngörür.
Para cezası dışında uyarma yaptırımı da vardır. Yıllık güvenli sürüş eğitimini aldırmayan firmaya 5 uyarma, başkasının takograf kartıyla ya da kartsız sürüşe göz yuman yetki belgesi sahibine ihlal başına 75 uyarma verilir. Yönetmeliğin 67/A maddesi cezaların alt sınırdan kesilmesini öngörür ve sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar.
- 4925 sayılı Kanun md. 7/2, taşımacı mevzuata uygun taşıtı nitelikli şoförle sefere gönderir, sürücü belgesinin varlığını araştırır ve güzergâha yetecek sayıda şoför bulundurur.
- 4925 sayılı Kanun md. 7/6 ile yönetmelik md. 40/27-a, şoförlerin ceza puanı altışar aylık dönemlerle yılda iki kez Emniyet Genel Müdürlüğünden öğrenilir, puanı 50 ve üzerinde olan şoför için eğitim ve iç denetim tedbiri alınır.
- Yönetmelik md. 40/28, yetki belgesi sahibi 34. maddedeki nitelikleri taşıyan şoför çalıştırır.
- Yönetmelik md. 40/33, şoförün mesleki yeterlilik belgesini yanında bulundurup bulundurmadığını firma denetler.
- Yönetmelik md. 40/27-b, her şoför yılda en az 7 saat, yüzde 70'i uygulamalı güvenli sürüş eğitimi alır.
Şoför belgelerini kim tutar, dosyada ne bulunur?
Belgeleri firma tutar, ama hepsini değil. Denetim görevlisinin ilk baktığı yer şoförün dosyasıdır ve her sürücü için tek satırlık bir çizelge tutup dayanak belgeleri bu satırın arkasına eklemek işi kolaylaştırır. Yönetmelik ceza puanının hangi yolla öğrenileceğini ayrıntılandırmaz, sorgunun yapıldığını gösteren kâğıdı tarihiyle saklamak yükümlülüğün yerine getirildiğini kanıtlamanın pratik yoludur.
Rapor sağlık verisidir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun 6. maddesi sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayar ve 7499 sayılı Kanunla değişen, 1 Haziran 2024'te yürürlüğe giren metne göre bu veri yalnızca maddede sayılan hâllerde işlenir. Açık rıza, kanunlarda açıkça öngörülme ve istihdam alanındaki hukuki yükümlülük için zorunluluk bu hâller arasındadır.
Denetimin sorduğu şey raporun geçerli olup olmadığı ve ne zaman biteceğidir, test ayrıntılarını arşivlemek bu amacı aşar. Şoföre bilgisinin hangi amaçla ve kimlerle paylaşılacağını anlatan aydınlatma yapılır (md. 10), veri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenir (md. 4), dosyalara erişim yetkili kişilerle sınırlanır (md. 12). Bu başlıklar genel bilgilendirmedir, işletmenin kendi uyum çalışmasının yerini tutmaz.
- Ad soyad, ehliyet sınıfı ve ehliyetin bitiş tarihi
- SRC türü ve bitiş tarihi
- Psiko-teknik raporunun düzenlenme ve bitiş tarihi, barkodlu e-Devlet belgesi
- Takograf sürücü kartının bitiş tarihi
- Son ceza puanı sorgusunun tarihi ve sorgu belgesi
- Son güvenli sürüş eğitiminin tarihi
İşe alınan şoförün raporu nasıl doğrulanır?
Esas alınan kayıt e-Devlet'tedir. Basılı psikoteknik kartının ya da fotokopinin yasal geçerliliği bulunmaz, bu nedenle adayın getirdiği kâğıda bakıp geçmek yeterli olmaz.
Sağlık Bakanlığının rapor sorgulama hizmeti kişinin kendi kimlik doğrulamasıyla açılır. İnsan kaynakları sorumlusu adayın şifresini istemez, aday raporunu kendi hesabından açıp barkodlu belge üretir. Firma barkod numarasını e-Devlet'in belge doğrulama ekranına yazar ya da mobil uygulamada karekodu okutur.
Kayıt psikiyatri muayenesi tamamlandıktan sonra görünür, muayene yapılmamışsa rapor listede çıkmaz. UETDS bildirimi yapan işletmelerde bu denetim ayrıca önem taşır, çünkü sisteme yazılan şoförün raporu dolmuşsa bildirimin eksiksiz olması firmayı sorumluluktan kurtarmaz.
Rapor ne zaman yenilenir, takvim nasıl kurulur?
Beş yıllık süre raporun düzenlendiği tarihten başlar ve dolduğu gün belge geçersiz olur. Yenilemede kısaltılmış bir yol yoktur, şoför testlere baştan girer ve psikiyatri muayenesi tekrarlanır.
Aynı dönemde işe başlayan sürücülerin raporları beş yıl sonra aynı aylarda dolar. Takvim önceden kurulmazsa filonun bir bölümü kısa sürede belgesiz kalabilir, bu yüzden yenilemeyi son haftaya bırakmamak gerekir. Merkezdeki işlem bir günde bitse bile psikiyatri randevusu birkaç gün ileriye düşebilir.
- Bitişine üç ay kalan raporları işaretleyin ve tarihi e-Devlet kaydıyla karşılaştırın.
- 66 yaşına 90 gün kalan şoförleri ayrı izleyin, çünkü SRC belgesi 66 yaşında geçici olarak geçersiz olur ve sağlık raporu ile psiko-teknik raporu Bakanlığa sunulunca yeniden geçerlilik kazanır.
- Sefer programını aksatmayacak günleri belirleyip randevuları gruplayın.
- Testten sonra psikiyatri muayenesinin 45 gün içinde yapıldığını ve kaydın e-Devlet'e düştüğünü denetleyin.
- Yeni barkodlu belgeyi dosyaya koyup çizelgedeki satırı güncelleyin.
Toplu randevu nasıl planlanır?
Firma yetkilisi sürücü sayısını ve uygun günleri sitedeki form ya da telefonla bildirir. Sürücülere ardışık saatler ayrılır, yoğun dönemde plan birkaç güne yayılır ve araçların hepsi aynı anda seferden çekilmez. Listeye yalnızca planlama için gereken bilgi yazılır, kimlik ve ehliyet fotokopisini her şoför kendisi getirir.
Değerlendirme kişi başına ayrı yapılır, onaylı psiko-teknik cihazında sorumlu psikolog eşliğinde 12 test uygulanır ve 60 ila 90 dakika sürer. Psikolog imzalı rapor aynı gün düzenlenir. Randevu günü bir isim değişirse yerine başka bir sürücü alınabilir, gün sonunda süreci tamamlayan ve tamamlamayan şoförler yetkiliyle konuşulur.
Psikiyatri muayenesi merkezimizde yapılmaz, şoför rapor tarihinden itibaren 45 gün içinde kamu ya da özel bir sağlık kuruluşundaki psikiyatri uzmanına kendisi başvurur. Rapor tarihlerini paylaşan işletmeler için yenilemesi yaklaşan sürücülerin hatırlatma listesi hazırlanır.
Şoför raporu nasıl alır, firmaya ne teslim eder?
Şoförün işi yedi adımda biter ve son adımda firmaya teslim edeceği tek belge barkodlu e-Devlet çıktısıdır. Test ekranı ya da psikoloğun değerlendirme notları firmaya verilmez, rapor içeriğini şoför kendi hesabından görür.
Sonuç olumsuz çıkarsa şoför 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne dilekçeyle itiraz edebilir. 45 günlük psikiyatri süresini kaçıran şoför ise 6 ay boyunca yeniden teste alınmaz, bu süre kişiye bağlıdır ve başka bir merkeze gitmek onu kısaltmaz.
- Firmanın ayırdığı saati teyit eder ya da kendisi randevu alır.
- Kimliğinin aslını, kimlik ve ehliyet fotokopisini, kullanıyorsa gözlüğünü ya da lensini yanına alır.
- Uzun seferden ya da gece vardiyasından çıkar çıkmaz değil, dinlenmiş olarak gelir.
- Her bölümün başındaki deneme turuyla yönergeyi öğrenir, 12 testi tamamlar.
- Aynı gün psikolog imzalı raporu alır ve düzenlenme tarihini not eder.
- 45 gün içinde bir psikiyatri uzmanına yüz yüze muayene olur.
- Kayıt e-Devlet'e düşünce barkodlu belgeyi oluşturup insan kaynaklarına iletir.
Psikoteknik raporu nereden alınır, firma merkezi nasıl seçer?
Karayolları Trafik Yönetmeliğine ekli 4 sayılı Cetvel değerlendirmenin İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ruhsatlandırılmış bir merkezde, onaylı test sistemiyle ve psikolog eşliğinde yapılmasını ister. Bu yüzden firmanın anlaşacağı yer ancak böyle bir merkez olabilir. Hastane psikoteknik testi yapmaz, yalnızca psikiyatri muayenesini yapar, sürücü kursu, danışmanlık ofisi ya da filoya toplu rapor vaat eden aracı firma da rapor düzenleyemez.
Sözleşmeden önce merkezin ruhsatını, testi hangi sorumlu psikoloğun yürüteceğini ve cihazın onaylı olup olmadığını sormak firmanın hakkıdır. Test yüz yüze ve kamera kaydıyla yapıldığı için uzaktan ya da şoför gelmeden düzenlenen bir çıktı rapor sayılmaz, e-Devlet yalnızca düzenlenmiş raporu gösterir.
Kaynarca'daki merkezimiz 2022'den beri İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlıdır, psikoteknik test yapmaya ve rapor düzenlemeye yetkilidir. Maltepe yaklaşık 12,2 km uzaklıktadır ve Marmaray ya da M4 ile aktarmasız gelinir, M4 hattını kullanan şoför Fevzi Çakmak istasyonundan yaklaşık 1,3 km yol yapar. Değerlendirme için ikamet şartı aranmaz, farklı ilçelerde oturan şoförler aynı randevu planına alınabilir.
Sık sorulanlar
İlgili yazılar
